Pamięć o ofiarach Zagłady, losy społeczności żydowskiej w Polsce oraz współczesne formy upamiętniania były głównymi tematami konferencji zorganizowanej z okazji Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holocaustu oraz 81. rocznicy wyzwolenia niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau. Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli administracji rządowej i samorządowej, środowisk naukowych, instytucji kultury, organizacji społecznych oraz osoby zainteresowane historią Żydów i Holocaustu.
Konferencję otworzyła I Wicewojewoda Wielkopolska Karolina Fabiś-Szulc, witając uczestników i podkreślając znaczenie odpowiedzialnej, opartej na faktach pamięci historycznej, zwłaszcza w kontekście rocznicy symbolizującej kres funkcjonowania największego niemieckiego obozu zagłady. Spotkanie stało się przestrzenią do pogłębionej refleksji nad niemieckimi zbrodniami popełnionymi na ludności żydowskiej, w tym nad ich lokalnym wymiarem w Wielkopolsce.
Podczas konferencji zaprezentowano wystąpienia poświęcone historii Zagłady. Prof. UAM dr hab. Rafał Witkowski z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu mówił o miejscu Żydów w historii Polski i znaczeniu rzetelnej narracji historycznej. Bartłomiej Grzanka z Muzeum byłego niemieckiego Obozu Zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem przedstawił dramatyczne losy pierwszych ofiar Chełmna – Żydów z powiatów kolskiego i tureckiego, zamordowanych zimą 1941/1942 roku. Tomasz Cieślak z Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Poznaniu omówił niemiecką zbrodnię dokonaną na Żydach w lesie Jedlec koło Gołuchowa jesienią 1941 roku.
Istotnym elementem wydarzenia była prezentacja działań dokumentacyjnych prowadzonych przez Wielkopolski Urząd Wojewódzki w Poznaniu. Uczestnicy mieli okazję zapoznać się z publikacją „Zapisani w księdze życia. Groby wojenne Żydów z okresu II wojny światowej w województwie wielkopolskim”, opracowaną przez pracowników Wydziału Polityki Społecznej Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu. Książka jest efektem prac prowadzonych od 2021 roku nad ewidencją mogił wojennych z lat 1939–1945, które ujawniły poważne luki w wiedzy o miejscach pochówku ofiar Zagłady. Dzięki szerokiej kwerendzie archiwalnej w najważniejszych instytucjach w kraju udało się zidentyfikować 22 takie obiekty – podczas gdy na początku projektu znane były jedynie cztery. Publikacja ma formę katalogu i zawiera aktualne fotografie grobów, inskrypcje, teksty historyczne oraz biogramy ofiar. Współautorem jednego z tekstów jest Tomasz Cieślak z IPN w Poznaniu, a słowo wstępne napisał Naczelny Rabin Polski Michael Schudrich. Książka dostępna jest bezpłatnie w wersji cyfrowej.
Konferencji towarzyszyła ekspozycja „Wielkopolscy Żydzi – historia i zagłada”, prezentowana w holu urzędu. Wystawa została przygotowana przez pracowników Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu i powstała na podstawie pierwszego na polskim rynku wydawniczym albumu poświęconego miejscom pochówku Żydów w Wielkopolsce, wydanego nakładem Wojewody Wielkopolskiego w 2025 roku. Album można pobrać ze strony internetowej urzędu.
Zwieńczeniem wydarzenia był panel dyskusyjny poświęcony pamięci, edukacji i współczesnym wyzwaniom związanym z upamiętnianiem Zagłady. W dyskusji, prowadzonej przez Zbigniewa Judasza – społecznika i wolontariusza Fundacji Znów Razem – udział wzięli m.in. przedstawiciele gmin żydowskich, edukatorzy Holocaustu oraz animatorzy kultury.
Konferencja z okazji Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holocaustu stała się ważnym głosem w dialogu o historii, odpowiedzialności i konieczności pielęgnowania pamięci o ofiarach Zagłady – jako przestrodze i zobowiązaniu wobec przyszłych pokoleń.
